การบรรเลงดนตรีไทยในพระราชพิธีอวมงคล

=การบรรเลงดนตรีไทยในงานพระราชพิธี ถื อว่าเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศขององค์พระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ และเป็นส่วนหนึ่งในของง านพระราชพิธีที่บรรเลงตามขั้นตอนของงานพระราชพิธี คู่กับวงประโคมของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง = = = =แต่เดิมการประโคมดนตรีที่เป็นลัก ษณะประโคมย่ำยาม มีเฉพาะของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง เท่านั้น ประกอบด้วยวงแตรสังข์และวงปี่ไฉนกลอ งชนะ มีการประโคมย่ำยามทุก ๓ ชั่วโมง คือ = = = = = = = =ยาม ๑ เวลา ๐๖.๐๐ น. = =ยาม ๒ เวลา ๐๙.๐๐ น. = =ยาม ๓ เวลา ๑๒.๐๐ น. = =ยาม ๔ เวลา ๑๕.๐๐ น. = =ยาม ๕ เวลา ๑๘.๐๐ น. = =ยาม ๖ เวลา ๒๑.๐๐ น. = =ยาม ๗ เวลา ๒๔.๐๐ น. = = = = = = = =ในการประโคมงานพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ กรมศิลปากรได้รับมอบหมายให้เข้าร่วมในการประโค มย่ำยามด้วย ดังนั้น จึงมี ๒ หน่วยงานเข้าร่วมประโคม คือ = = = =* วงประโคมของ งานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง (วงแตรสังข์และวงปี่ไฉนกลองชนะ) = =* วงปี่พาทย์นางหง ส์ ของกลุ่มดุริยางค์ไทย สำนักการสังคีต กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม = = = =การประโคมย่ำยาม มีขั้นตอนเรียงลำดับ ดัง นี้ = = = = ว งประโคมลำดับที่ ๑ คือ วงแตรสังข์ ประกอบด้วยเครื่องดนตรี สังข์ แตรงอน แตรฝรั่ง ประโคม “เพลงสำหรับบท ” จบแล้ว วงประโคมวงที่ ๒ จึงเริ่มขึ้น = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงประโคมลำดับที่ ๒ คือ วงปี่ไฉนกลองชนะ (หรือเรียกว่า วงเปิงพรวด) ประกอบด้วยเครื่องดนตรี ปี่ไฉน กลองชนะ เปิงมาง “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ประโคมเพลงพญาโศกลอยลม ” <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">จบแล้ว วงประโคมวงที่ ๓ จึงเริ่มขึ้น = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงประโคมลำดับที่ ๓ คือ วงปี่พาทย์นางหงส์ ประกอบด้วย ปี่ชวา ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ประโคมเพลงชุดนางหงส์ ” = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">เมื่อประโคม ครบทั้ง ๓ วงแล้ว ก็ถือว่าเสร็จก ารประโคมย่ำยาม ๑ ครั้ง = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">การที่ก รมศิลปากร นำวงปี่พาทย์นางหงส์มาประโคมย่ำยามนั้น = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">แต่เดิม แต่โบราณไม่ได้มี “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงปี่พาท ย์ ” <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ร่วมประโคมย่ำยาม จะมีแต่เฉพาะ “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงแตรสังข์ และ วงปี่ไฉนกลองชนะ ” <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวังและวงกลองสี่ปีหนึ่ง (ปัจจุบันไม่ได้ใช้แล้ว) ประโคมในงานพระบรมศพ พระศพ เท่านั้น = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">เมื่อครั้งงานพระบรมศพของสมเด็จพ ระศรีนครินทรา บรมราชชนนี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระประสงค์ให้นำวงปี่พาทย์นา งหงส์ ของกรมศิลปากรมาประโคมย่ำยาม ต่อจากวงประโคมของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง นับเป็นครั้งแรกที่ไ ด้นำวงปี่พาทย์นางหงส์มาประโคมย่ำยามด้วย = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">แต่เดิม บทบาท “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงปี่พาทย์นางหงส์ ” <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">เป็นวงที่บรรเลงในงานศพของสามัญชน ต่อมาได้นำมาบรรเลงในงานสวดพระอภิธรรมศพเจ้านาย และใช้ในตอนถวายพระเ พลิงพระบรมศพ พระศพ (ไม่ใช่ประโคมย่ำยาม) = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงปี่พาทย์นางหง ส์ เกิดจากการนำวงปี่พาทย์ไทย ประกอบด้วย ปี่ใน ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง ประสมกับ วงบัวลอย ซึ่งใช้ในงานเผาศพของสามัญชน (ประกอบด้วย ปี่ชวา ๑ เลา กลองมลายู ๒ ใบ เหม่ง) (วง บัวลอย มาจาก วงกลองสี่ปี่หนึ่ง ซึ่งใช้เฉพาะงานพระบรมศพ พระศพ ของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวง ศ์) = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ว งปี่พาทย์นางหงส์ จึงประกอบด้วย ปี่ชวา ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง (เครื่องคู่) สาเหตุที่เรียกว่า วงปี่พาทย์นางหงส์ นั้น เกิดจากการบรรเลงที่เริ่มด้วยเพลงนางหงส์ (เพลงพ ราหมณ์เก็บหัวแหวน) จึงเรียกชื่อวงและชื่อเพลงชุดนี้ว่า “<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">วงปี่พาทย์นางหงส์และเพลงชุดนางหง ส์" = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">สาเหตุที่นำวงปี่พาทย์นางหงส์มาใช้ในงานอวมงคล เกิดจาก การจัดระเบียบวัฒนธรรมการจัด วงการบรรเลงดนตรีไทย มีระเบียบแบบแผนการจัดวงดนตรีไว้ให้เหมาะกับกาลเทศะ เช่น = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* งานมงคล ใช้วงมโหรี วงเครื่องสาย = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* งานประกอบพิธีกรรม ใช้วงปี่พาทย์(ไทย) = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* งานรื่นเริงการบรรเลงเพื่อการฟัง ใช้วงปี่พาทย์เสภา = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* และสำหรับงานอวมงคล ใช้วงปี่พาทย์นางหงส์ = = = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ความหมายของเพลงที่บรรเลง = = = = <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">เพลงที่บรรเลง เรียกว่า “ <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">เพลงชุดนางหง ส์ ” <span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">ประกอบด้วยเพลง = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* เพลงนางหงส์ (หรือเพลงพราหมณ์เก็บหัวแหวน) = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* เพลงสาวสอดแหวน = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* เพลงแสนสุดสวาท = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* เพลงแมลงปอ = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">* เพลงแมลงวันทอง = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">การเรียงร้อยเพลงชุดนี้ โบราณจารย์ท ่านเรียบเรียงไว้ ใช้เฉพาะงานอวมงคล ด้วยลักษณะทำนองเพลงบ่งบอกถึงความสงบ ณ สัมปรายภพ = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">การคัดเลือกเพลงที่ใช้บรรเลงนั้น โบราณจารย์ได้ จัดระเบียบแบบแผนการใช้เพลงไว้เป็นหมวดหมู่ เช่น กลุ่มเพลงที่ใช้งานมงคลและกลุ่มเพลงที่ใช้งานอวมงคล จ ะไม่นำมาใช้ปะปนกัน = = = = = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">บทความโดย สำนักก ารสังคีต กรมศิลปากร = =<span style="color: #0009ff; font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">จากเว็บไซต์ของกรมศิลปากร = = http://www.finearts.go.th/th/sp_view.asp?id=<span style="font-family: 'Cordia New','sans-serif'; font-size: 19px;">2...บทความเมื่อ 16/1/2551 =